Cháu ấy mới làm thơ mà đã công thức.
Cụ này sáng tác vẫn hồn nhiên như trẻ thơ.
Chỉ nói thế, đủ biết công thức là cái gì không hay, và hồn nhiên thì ngược lại. Chẳng cần tra tự điển nào cả, người ta đều biết công thức là đi đôi với cứng nhắc, khô khan, sáo mòn, giả tạo, bắt chước, già cỗi v.v… Nhưng vì lẽ gì mà cháu thì lại công thức, còn cụ vẫn hồn nhiên? Và làm sao cho bước đường của cháu lên anh, lên ông, lên cụ, cứ mãi hồn nhiên chứ đùng công thức? Mà hồn nhiên thực chứ không phải “cưa sừng làm nghé” như người ta thường nói đâu!
Sắp xếp trật tự hồn nhiên lên trên, công thức ở dưới kia, không phải chỉ có chúng ta. Ngay từ cổ đại, thiên hạ đều sắp xếp tương tự. Ra-gia-dét-la-va, một nhà thơ lớn Ấn Độ, chia thi sĩ ra làm ba loại. Loại một, những người sáng tác hồn nhiên, tùy hứng, như có thần trợ. Loại hai, những người nhờ tự rèn luyện. Loại ba, nhờ kiến thức, học vấn thu nhặt được của thiên hạ. Cố nhiên ông xếp loại một hơn loại hai, loại hai hơn loại ba, và riêng loại ba, ông còn phết cho một câu: “Hay dông dài ba hoa vì pha trộn những điều vô bổ lẫn các điều duyên dáng”. Chúng tôi nghĩ loại một của ông tức là loại hồn nhiên. Còn loại ba tức là loại công thức, vì xem cách ông nói thì đấy là loại những người bắt chước đọc sách không tiêu, cái hay cũng lấy, mà cái dở cũng lấy nốt.
Không thể quy định thi sĩ chỉ có một loại tuyệt đỉnh là loại hồn nhiên, hoặc hai loại (tức là thêm loại hai “lấy công bù tài”), thiếu thiên tài, chỉ có tài nàng hay khả năng thôi và tài năng hay khả năng ấy là nhờ rèn luyện mà có. Không thể quy định như vậy mà phải đèo thêm một loại thứ ba – đủ biết loại ba dù chê nó, vẫn không thể thiếu được nó, đủ biết ta chê công thức thì dễ, nhưng loại trừ công thức có dễ đâu! Vì sao vậy?
Chả lẽ nói công thức là một định mệnh? Nhưng Giuy-li-ét Pha-vê Bu-ton-ni-ê, giáo sư tâm lý ở trường đại học Sorbonne, khi nghiên cứu các hình thái diễn tả của trẻ em, đã tìm ra ba hình thái:
Hình thái tự phát hồn nhiên (spontane);
Hình thái dụng ý (intentionnel);
Hình thái công thức (coniormiste).
Đọc thêm tại: http://dauanvanhoc.blogspot.com/2015/07/tren-mat-at-hien-thuc-ta-giup-cac-em-i.html
Từ khóa tìm kiếm nhiều: bài thơ thiếu nhi
