Giữa lúc Thơ Mới đang tập tễnh đi vào các đề tài trụy lạc, siêu hình, thì Tế Hanh tìm đến thực tế:
Những ngày nghi học tôi hay đến
Đón chuyến tàu đi, đến những ga
Hoặc anh trở về làng quê gốc rễ của anh:
Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Manh nha thay, thấy chưa rõ nhưng mà đã thấy, sau cảnh vật kia, là những vấn đề:
San sẻ củng người nỗi ước mơ Khi mùa màng đến. Nỗi buồn lo Khi mùa măng mất…
Anh không phải chống lại mình, chống lại một thiên đường, địa ngục gần gũi hay xa xôi nào để đi vào Cách mạng. Vào Cách mạng rồi, anh cũng không phải dừng lâu bất tận hay sa lầy trong một giai đoạn ấu trĩ nào – một thứ chủ nghĩa hiện thực 50% nào, ở đó phần ngoại cảnh lấn phần tâm tình, phần sự vật lấn phần nhân vật. Anh vốn có con mắt từng thấy được: Cắnh buồm to như mảnh hồn làng.
Khả năng nhìn thấy hồn sự vật khả năng suy nghĩ trừu tượng của anh khá mạnh. Nhưng hình như nói đến anh, người ta hay nghĩ đén thơ tình, đến trái tim yếu đuối của anh, hơn là những thao tác sắc sảo của trí tuệ.
Biết bao huyền diệu trong đời trái
Từ cỗi hư vô đến tượng hình
1942, khi bình về thơ Tế Hanh, anh Hoài Thanh viết: “Chưa thể biết rỗ con đường người sẽ đĩ”. Ba năm nữa Cách mạng mới đến. Mà hồi ấy trong văn học, ngoài Tố Hữu, mấy ai nghĩ là “Nó” thế nào và “Nó” có xẩy ra không? ồ, nếu Cách mạng không đến thì Tế Hanh sẽ thế nào nhỉ? Có khi anh thành nhà thơ trừu tượng cũng nên.
Ta đứng trên cao gió lộng bày
Ngọn đèn tin tưởng đảo diễn lay
May thay Cách mạng đã đến! Từ trên cao hoang tưởng lồng lộng gió siêu hình, bọn chúng tôi, trong đó có Tế Hanh, roi tõm xuống đất. Cái đất thực của đời, ở đó ta nghe cái gió thực của đời, hái các trái thực của đòi không kém phần huyền diệu! Chính bàn tay ta làm cho các trái ấy tượng hình:
Hai hàng đào mận vây sân biếc
Hứng gió mùa xuân, gió Điện Biên…
… Nghe mẹ nói anh có về hái ổi
Em nhìn lên vòm cây gió thổi
Lá như môi thầm thỉ gọi anh về
Trước Cách mạng, Tế Hanh đã thực. Nhung phải với Cách mạng, anh mới thực hơn:
Có lần tôi tìm mũi Một tập Aragon Ra chợ Trời lại thấy Dề giá năm mươi đồng
Chính cũng nhờ những nhà thơ Cách mạng đi trước, những Maiakovsky, Eluard, Aragon hiện thực, đã giúp cho chúng tôi có cái thực ấy (các ông đã từ bỏ thế giới vị lai hay siêu thực của mình). Nhưng cũng chính nhờ Cách mạng, Tế Hanh lại còn có những giấc mơ đầy ý nghĩa:
Chiêm bao bừng tỉnh giấc
Biết là em đã xa
Trên tường một tia sáng
Biết là đêm đã qua
Cảm ơn bóng đêm. Nhưng càng cảm ơn bức tường và tia sáng. Đêm bây giờ là của Tế Hanh. Nhưng tia sáng trên tường kia thực của anh hơn.
Cảm ơn con đường thơ Cách mạng đã đưa thế hệ chúng tôi đến với thực và mộng ấy.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: thơ thiếu nhi
