Có những bài thơ Tế Hanh, khi đạt là như vậy. Chữ ít mà nghĩa rất nhiều. Không phải nghĩa nữa, đó là hồn, tâm hồn, cái không thể đo bằng đơn vị chữ hay nghĩa.
Phố này đêm ấy có trăng
Cùng đi một quang nói bằng lặng im
Phố này anh đến tìm em
Người qua lại tưởng anh tìm bóng cây
Anh theo các phốđó đây
Thêm yêu Hà Nội vắng đầy cả em
Vắng mà đầy, lặng im mà là tiếng nói, bóng cây mà chính bóng người, thơ là đưa ta vào cái quãng “khả giải – bất khả giải chi gian” ấy, thực hư, hư thực. Vẫn là câu chuyện mảnh hồn làng trên cánh buồm làng.
1939, Nhất Linh viết về Tế Hanh: “Có thể gọi hai bài thơ Quê hương và Vu vơ là hai bài thơ hay của thi ca Việt Nam và hai bài đó xác định giá trị về nhà thơ Tế Hanh”. Từ ấy đến nay, trên 45 năm, ngót nửa thế kỷ. Thời gian ấy cũng không chỉ là thời gian, đó là lịch sử. Tế Hanh cũng không chỉ là nhà thơ, anh còn là công dân, là chiến sĩ như nhân dân mình. Cố nhiên các việc ấy không ngăn chúng tôi – trong đó có Tế Hanh – viết bao nhiêu bài thơ dở! Nhưng kể về những bài hay, thì Tế Hanh đã có gấp 10 lần, 20 lần những bài trên mức Quê huơng và Vu vơ. Nhưng thơ đâu là số lượng. Nhờ có Cách mạng, nhờ có nhân dân, Tế Hanh đã đem một chất mới cho bản thân mình, riêng của mình, rất Tế Hanh và cái riêng ấy đã đóng góp vào cái chung của nền văn học.
18-8-1985 Kỷ niệm 40 năm Cách mạng tháng Tám Thơ và tù ngục
… Giải phóng quân mở cửa cả nhà giam
Đất nước Việt: Bắc – Nam – Trung thống nhất…
… Trận cuối cùng giành độc lập tự do
Kìa nắng mới: chói ngời qua song sắt
Những câu thơ tiên tri ánh sáng, báo hiệu ngày lên như vậy là viết giữa bóng đêm, không phải chỉ sau song sắt mà trong xích xiềng và trước mũi súng các nhà tù Mỹ – ngụy.
Giữa lễ kỷ niệm mười năm giải phóng, in một tập thơ của anh chị em ta viết trong các nhà tù, cũng không phải vì các bài thơ ấy, vì các anh chị em làm ra thơ ấy, mà vì hàng vạn đồng chí khác trong bóng đêm đã góp phần làm ra ánh sáng ngày nay. Chớ chuyện thơ trong tù là chuyện cũ mèm!
