Hồn nhiên không phải chỉ là sản phẩm của tự nhiên mà còn là của xã hội. Nó không phải chỉ có tính cách cố định bất biến, mà phải có tính tiến triển theo lịch sử; thời gian. Ngày xưa chỉ có tình mẹ con, ngày nay ta có tình quốc tế. Khi anh Mo- ri-son người Mỹ tự thiêu vì Việt Nam để phản đối bọn xâm lược Mỹ, khi quân tình nguyện Việt Nam sẵn sàng hy sinh để bảo vệ các dân tộc anh em trên bán đảo, đó là các tình cảm hết sức hồn nhiên của thời ta.
Nhiều nhà bác học, có khi quá dựa vào cái hồn nhiên cũ, đã không chấp nhận cho một hồn nhiên mới đến. Nhiều năm, hàn lâm viện các nước đã thảo luận, có thể có cái gọi là tàu bay hay không. Viện sĩ hàn lâm Pháp nổi tiếng Rôlăng thì khẳng định rằng không thể có cái gì nặng hơn không khí bay lên không được. Và tự thiết kế chế tạo, và điều khiển máy bay cất cánh vào khí quyển lại là anh em Ra-ít đua xe đạp kia. Nhà bác học Liên Xô, Ô-sép-cốp có kể chuyện một người đã phỏng vấn nhà bác học vĩ đại Einstein làm sao ông có thể phát minh ra thuyết tương đối. Einstein nghĩ một lúc rồi đáp: “Rết đơn giản. Mọi người đều biết rằng điều này không thể làm được. Nhưng có một người ngu dốt không biết như thế đã làm ra cái phát minh này!” Ấy thế nhưng cũng chính ông, theo Ô-sép-cốp, đã lại không tín vào khả năng giải phóng năng lượng nguyên tử, khi phóng viên Mỹ Lao-răng-xơ phỏng vấn ông.
Tóm lại, mỗi người chúng ta đều cần chuẩn bị đón những cái hồn nhiên mới, cao hơn, lúc đầu thì nó lạ, nhưng sau nó lại quen đi và hồn nhiên như cái cũ.
Gì cũ bằng đi chân trên đường phẳng. Nhưng lâu ngày ở rừng, leo núi thì:
Chiều nay ra khỏi núi rừng,
Đường bằng, chân lạ ngập ngừng khó đi.
Tình cảm nào lạ bằng tình cảm intercosmos. Ấy thế nhưng khi Phạm Tuân bay vào vũ trụ thì biết bao bài thơ đã viết về anh, về vũ trụ, rất hồn nhiên. Chi vì những bài thơ viết về đề tài ấy là viết bằng tình cảm tự trong lòng. Công thức chỉ là cái gì không xuất phát từ trong lòng, và vì thế phải vay mượn các chữ, danh từ, các khẩu hiệu nó cứ ở ngoài miệng, ngoài da, chưa chịu vào trong để biến thành máu thịt. Thấy người ta ca tụng bay vào vũ trụ thì mình cũng “Ôi thiên hà! A, vũ trụ!” thế thôi. Muốn chống công thức, muốn nuôi dưỡng hồn nhiên, phải động não tìm tòi, phải phát huy óc tưởng tượng, phải vào sâu hiện thực, như ta đã biết. Nhưng trên hết cả đâu phải con mắt, hay bộ não, mà là trái tim. Phải bằng tình cảm yêu mến thực, căm thù thực, xúc động thực, mà chống công thức, giữ được hồn nhiên.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: cuộc thi thơ
