Tả liễu, Nguyễn Du (1765-1820) đã tìm ra chữ lơ thơ rất đẹp:
Lơ thơ tơ liễu buông mành.
Nguyễn Du cũng tìm ra chữ loi thoi rất lạ:
Loi thơi bờ liễu mấy cành dương quan
Nguyễn Du cũng tìm ra chữ loi thoi rất lạ:
Loi thơi bờ liễu mấy cành dương quan
Thế mà, đồng thời với Nguyễn Du, tác giả Hoa Tiên đã tìm ra chữ le te, làm ta nhắm mắt lại cũng thấy hình dáng cây liễu vừa trồng ấy. Nói gì các chữ chợt đâu, nhóm chữ bóng cả, cành dài, ba chữ đa nối tiếp nhau, hai chữ đã đầu nhấn màu sắc liễu, chữ đã sau nhấn thời gian, chữ khói, chữ sương vốn là danh từ, đây làm nhiệm vụ tính từ, tả màu sắc dáng hình cây liễu, thật từng chữ, từng chữ đều đáng quý.
Chữ trong thơ phải thế nào? Đầu tiên phải chính xác. Thơ, thơ mà cũng cần chính xác sao? cần lắm, các cháu ạ! Thơ… lơ mơ, lâu nay người ta cứ ngỡ lơ mơ, tờ mờ là thơ, nên hay viết ẩu! Nguyễn Du khi viết:
Này chồng, này mẹ, này cha,
Này là em ruột, này là em dâu.
Này là em ruột, này là em dâu.
thì từng chữ, từng cách xưng hô, chính xác biết chừng nào! Bác Thế Lữ khi tả vườn Bách thảo, cái công viên không xùm xòe tự nhiên theo lối công viên Anh mà bố trí cắt tỉa theo lối Pháp, đã chính xác biết bao khi hạ bút:
Hoa chăm, cỏ xén, lối phẳng, cây trồng,
Dài nước đen giả suối chẳng thông dòng
Dài nước đen giả suối chẳng thông dòng
Các chữ chăm, xén, phẳng, trồng, giả suối, thông dòng chính xác như trong một báo cáo khoa học vậy.
Ấy thế nhưng thơ mà chỉ chính xác không thôi thì các nhà khoa học họ đọc thơ làm gì, mà ta biết các nhà du hành vũ trụ Liên Xô khi bay lên trời thường mang theo Pouchkine đấy! Họ tìm ở thơ sự sáng tạo. Chính xác nhưng phải rất sáng tạo kia. Khoa học nói một là một, hai là hai. Nhung thơ nói:
Mình với ta tuy hai mà một
Ta với mình tuy một mà hai
Phân tích một giọt máu trên dây đàn tì bà, nhà khoa học có thể nói: Đây là máu ngón tay người đàn lúc xúc động, đàn mau quá, đàn nhiều quá nên chảy máu. Nhưng nhà khoa học ấy nếu yêu câu thơ của Nguyễn Du:
Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay thì sẽ không phân tích như thế. Bởi nhà khoa học ấy biết chả ai đàn đến chảy máu cả! Đấy là cách nói tượng trưng người đàn vô cùng xúc động; thậm chí cây đàn vô tri cũng xúc động theo đến mức bốn dây của nó cũng phải nhỏ máu.
Ấy thế nhưng thơ mà chỉ chính xác không thôi thì các nhà khoa học họ đọc thơ làm gì, mà ta biết các nhà du hành vũ trụ Liên Xô khi bay lên trời thường mang theo Pouchkine đấy! Họ tìm ở thơ sự sáng tạo. Chính xác nhưng phải rất sáng tạo kia. Khoa học nói một là một, hai là hai. Nhung thơ nói:
Mình với ta tuy hai mà một
Ta với mình tuy một mà hai
Phân tích một giọt máu trên dây đàn tì bà, nhà khoa học có thể nói: Đây là máu ngón tay người đàn lúc xúc động, đàn mau quá, đàn nhiều quá nên chảy máu. Nhưng nhà khoa học ấy nếu yêu câu thơ của Nguyễn Du:
Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay thì sẽ không phân tích như thế. Bởi nhà khoa học ấy biết chả ai đàn đến chảy máu cả! Đấy là cách nói tượng trưng người đàn vô cùng xúc động; thậm chí cây đàn vô tri cũng xúc động theo đến mức bốn dây của nó cũng phải nhỏ máu.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: thơ thiếu nhi hay
