Muốn tả cho thật, cho sinh động, các em phải tập quan sát. Quan sát cho đến lúc thấy rõ màu sắc, chi tiết riêng của từng sự vật thì mới viết văn được; nếu không, thì sẽ viết chung chung. Các cháu xem, trẻ con ít khi nói con thỏ một cách trống trơn, mà nói “con thỏ của em”, “con thỏ của chú”, “con thỏ trắng”, “con thỏ nâu”, “con thỏ mập”, “con thỏ cụt đuôi” v.v… Nghĩa là rất cụ thể. Thơ Sống chụ son sao của đồng bào Thái tả chim rừng:
Thương thay! Chim thô lốc ngực nău nâu
Chim gỗ kiến ngực vằn vằn
Gà lôi con ngực vằn loang lổ…
Chim gỗ kiến ngực vằn vằn
Gà lôi con ngực vằn loang lổ…
Ba thứ chim khác nhau thì ba thứ lông, ba bộ ngực khác nhau. Khác nhau là khác ở chi tiết cụ thể như vậy đó. Và người ta nói: “Chi tiết nhỏ làm ra nhà văn lớn”.
Tưởng tượng: Các cháu vừa phải quan sát, nhìn cho rõ thực tế, vừa phải tưởng tượng, nghĩa là đã nghe rồi, thấy rồi còn phải nghĩ thêm ra. Trong tập THÀNH PHỐ QUẼ EM, lả bồn hoa ở ngã tư thành phố, bạn Tùng Chi viết:
Tưởng tượng: Các cháu vừa phải quan sát, nhìn cho rõ thực tế, vừa phải tưởng tượng, nghĩa là đã nghe rồi, thấy rồi còn phải nghĩ thêm ra. Trong tập THÀNH PHỐ QUẼ EM, lả bồn hoa ở ngã tư thành phố, bạn Tùng Chi viết:
Hoa đồng tiền
Nở lốm đốm
Hoa cúc trắng
Trắng như áo cô tiên
Như muốn vẫy…
Hoa mào gà nhìn em
Rồi viết thêm:
Đoàn tàu lửa
Đi qua huýt còi chào
Bồn hoa cười gật gù vẫy vẫy
Bạn Đinh Thanh Tú trong bài Em ra thăm Bến Nhà Rồng tả:
Tiếng còi tàu ăm vang
Gọi xe vào như kiến
Cần cẩu hay đàn hươu
Ngoạm hàng đưa xuống bến
Những chiếc cổ vươn dài
Gật gù như trò chuyện…
Nở lốm đốm
Hoa cúc trắng
Trắng như áo cô tiên
Như muốn vẫy…
Hoa mào gà nhìn em
Rồi viết thêm:
Đoàn tàu lửa
Đi qua huýt còi chào
Bồn hoa cười gật gù vẫy vẫy
Bạn Đinh Thanh Tú trong bài Em ra thăm Bến Nhà Rồng tả:
Tiếng còi tàu ăm vang
Gọi xe vào như kiến
Cần cẩu hay đàn hươu
Ngoạm hàng đưa xuống bến
Những chiếc cổ vươn dài
Gật gù như trò chuyện…
Các bạn Tùng Chi và Đinh Thanh Tú đã tưởng tượng giỏi. Nhờ tưởng tượng, người ta thấy việc này lại thấy thêm việc khác, thấy hoa cúc lại thấy áo nàng tiên, thấy cần cẩu lại thấy đàn hươu, làm trí óc ta giàu thêm. Cố nhiên cũng có những người tưởng tượng ẩu, tưởng tượng bậy, ví dụ: “Trái đất mù lòa chống gậy”‘. Vì thế có câu tục ngữ Pháp: “Tưởng tượng là con mẹ điên ở trong nhà”. Tưởng tượng cần hợp lý, giải thích được.
Mới ngó tưởng đâu tưởng tượng và hiện thực khác nhau, chọi nhau, vì một đằng nói cái có thật, ta thấy được, nghe được, một đằng nói cái không có như “hoa cười gật gù vẫy vẫy”, “con hươu gật gù như nói chuyện’’… nhung chính là tưởng tượng và hiện thực thường đi với nhau, kết hợp với nhau. Và anh Trần Đăng Khoa đã kết họp hết sức tài giỏi. Các em đọc những câu sau này sẽ thấy anh Khoa quan sát rất đúng, nhưng tưởng tượng cũng rất tài:
Mới ngó tưởng đâu tưởng tượng và hiện thực khác nhau, chọi nhau, vì một đằng nói cái có thật, ta thấy được, nghe được, một đằng nói cái không có như “hoa cười gật gù vẫy vẫy”, “con hươu gật gù như nói chuyện’’… nhung chính là tưởng tượng và hiện thực thường đi với nhau, kết hợp với nhau. Và anh Trần Đăng Khoa đã kết họp hết sức tài giỏi. Các em đọc những câu sau này sẽ thấy anh Khoa quan sát rất đúng, nhưng tưởng tượng cũng rất tài:
Con mèo đã dậy từ lâu
Cái tay rửa mặt, cái đầu nghiêng nghiêng
Mụ gà cục tác như điên
Làm thằng gà trống huyên thuyên một hồi…
… Chị tre chải tóc bên ao
Đàn mây áo trắng ghé vào soi gương
Bức nồi đồng hát bùng boong.
Bà chổi loẹt quẹt lom khom trong nhà…
Cái tay rửa mặt, cái đầu nghiêng nghiêng
Mụ gà cục tác như điên
Làm thằng gà trống huyên thuyên một hồi…
… Chị tre chải tóc bên ao
Đàn mây áo trắng ghé vào soi gương
Bức nồi đồng hát bùng boong.
Bà chổi loẹt quẹt lom khom trong nhà…
Từ khóa tìm kiếm nhiều: thơ trẻ em
